EEN HARD, VERVELEND EN CYNISCH BOEK

- Welkom, Niels Vertoon!
- Bedankt dat ik hier mag zijn bij Proza & Co, Kees.
- Een eer, als ik het zo mag zeggen, want velen gingen je voor. Witte wijn?
- Graag.

- Morgen komt er een boek van je uit waar velen al weken over praten. Hoe kwam je op het idee voor je roman, Niels?
- Ik... Zal ik me maar beperken tot de harde waarheid?
- In jouw geval, absoluut!
- Goed, Kees, het begon met dat ik in bad lag. Ik was afgestudeerd, dacht aan mijn stappen in mijn loopbaan. Droomde lekker weg. Water niet te heet, niet te koud.
- Klinkt goed.
- In dat bad droomde ik over literatuur. Hoe kan ik dat wetenschappelijk benaderen, dacht ik. Hoe schrijf je bijvoorbeeld een roman waar critici erg tevreden over zijn?
- En?
- Ik was een week bezig met het lezen van alle recensies van die maand in NRC, Volkskrant, De Groene, HP/De Tijd en natuurlijk Vrij Nederland. Ik begon heel wetenschappelijk de meest voorkomende woorden te turven. Populair was bijvoorbeeld: sobere schrijfstijl. Of Diepere laag. En ook Ambivalente karakters. Veel trefwoorden gingen over thema's en maatschappijkritiek. Het leek dat een boek stomvervelend kon zijn maar dat als er maar een modern thema werd aangekaart, het liefst een thema waar opiniestukken over verschijnen, dat het dan goed zou scoren. En waar ik dat thema dan een open deur vond, vonden de critici het intelligent en prachtig observerend. Maar ik noteerde ook wat ze een prettige opbouw vonden, wat ze mooie dialogen vonden, mooie zinnen, mooie locaties, mooie scènes.
- En toen?
- Dook ik de archieven in, keek naar recensies in willekeurige jaren, 1987, 1932, 2004 en 1970. En de turflijst van die boeken was 90% hetzelfde. Het viel me op dat de boeken waarvan ik steeds dacht: poeh, dat oogt als corvee als je het moet lezen, dat die juist het beste scoorden bij de critici.
- Je hebt dus het geheim van de kritiek ontdekt.
- In amper twee weken.
- Ga verder.
[ sipt wijn ]
- Ja, toen ging ik dus zelf schrijven. Ik had de turflijst aangepast in een soort lijst van dertig 'geboden'. Ik schreef in drie weken het boek: De omval.

- En je snapte dus niets van je eigen boek?
- Nee. Ik hield me gedwee aan alle voorschriften. Als ik er niet uitkwam, googelde ik de twee keuzes in kwestie, zoals bijvoorbeeld een scène in de auto of op de fiets, en pakte ik altijd het eerste trefwoord in het eerste resultaat. Dat werd dan fiets.
- Ga verder.
- Het voelde aan als een spaghettigerecht uit een pakje, met veel zout en weinig ingrediënten. Vervelende karakters die vervelend deden tegen andere vervelende mensen. Schrijfstijl zo sober als een wetboek. Thema's als van het meest moderne essay. Het had niets van mezelf. Volgens miste het ook elke echte literaire sjeu.
- Wacht even, ik krijg dorst van al die woorden!
[ beiden houden een korte drinkpauze ]
- Dus eh, ik stuurde het boek naar uitgeverij Thomas Eggelbrink. De volgende dag reactie. De proeflezers waren er weg van, de redacteur was er weg van en de uitgever was er weg van. Ik probeerde het bij uitgeverij Nidaals & Plomp. Ze wilden me dolgraag contracteren. Mijn naam ging snel rond want uitgeverij Tientallen Wonderen meldde zichzelf per telefoon.
- En toen?
- Ik wilde deze waarheid openbaren. Dus ik weer in bad...
- Je zit wel vaak in bad.
- En dacht toen: het literaire systeem is een farce.
- En daarom ben je hier?
- Ja, want morgen komt Een hard, vervelend en cynisch boek waar niemand op zit te wachten maar dat wel aanslaat bij critici uit. Al mijn spaargeld zit erin. Het is hetzelfde boek als De omval maar met een extra intro van 30 bladzijden, waarin ik uitleg dat alles een wetenschappelijk experiment was. Het is dus ineens een letterkundige test geweest.

 
- En vanwaar je coming out nu?
- Nu ik de literaire leugen heb doorgeprikt, krijg ik allerlei bedreigingen via e-mail binnen. Mensen zeggen allemaal hetzelfde: je bent een charlatan, je verwoest een kunstvorm, kijk voortaan maar goed over je schouder. Op twitter zijn ze niet meer te houden. Dit helpt denk ik om te laten zien dat ik echt geen schurk ben. Ik denk juist dat ik het tegenovergestelde doe. Ik wil de kunst en eigenzinnigheid redden in de literatuur. Die zogenaamde literaire fans die al eeuwen regeren over de literatuur, die de vernieuwing remmen met hun voorkeur voor Saai & Gezapig, die moeten juist opdonderen, die moeten... eh, wat ben je van plan met dat mes?
- Deze uitzending wordt een dag voor de uitzending opgenomen.
- Dit is niet live?
- Nee.
- Ga je echt...
- Nee hoor, dat is alleen voor het dramatische effect, de wijn doet als het goed is wel zijn werk.
- Ik vond hem al zuur.
- We moeten de literatuur beschermen.
- Ik had het kunnen weten.
- Dank voor je komst.
- Ehrr... gggkkk... graag ged... ged... kkggtt... aan...

DE COMPLETE WATERPOLOËR

- Kortom: ik vond uw boek Spanning onder water een zeer leesbaar boek. U heeft mij het licht doen inzien over het zware leven van waterpoloërs. Bijvoorbeeld de fanatieke strijd van de waterpolocompetitie - dat had ik niet verwacht. 
- Graag gedaan. Ik vond het ook een prettig interview.

- Ik had alleen nog een vraagje.
- Ja hoor.
- Hoe zit het met dat dankwoord?
- Wat bedoelt u?
- U bedankt 1000 mensen in uw dankwoord.
- Ik hou van bedanken.
- Dus was het niet bedoeld als een grap?
- Als een grap?
- Een ironisch statement?
- Ik ben ze allemaal even oprecht dankbaar.
- Hoe kent u als waterpoloër eigenlijk zoveel mensen?
- Oh, de waterpolowereld is een sympathieke wereld. Die mensen hebben mij allemaal ergens geholpen. Ik had bijvoorbeeld al 300 proeflezers…
- 300?
- O ja, makkelijk. Vrienden. Vrienden van vrienden. Familie. Vrienden van familie. Familie van vrienden. Speciale Facebookpagina’s. Kickstarteracties. Alles werd eigenlijk voor mij gedaan. En iedereen deed mee! De scheidsrechters, de fans, de clubs. Half Oisterwijk heeft me geholpen met dit boek! Ja, dat verdient een dankwoord. Ik moest nog selectief zijn.
- Wacht even: u dankte 1000 mensen en moest nóg selectief zijn?
- O ja, ik had zo 5000 mensen kunnen bedanken.
- U neemt me tóch in de zeik?
- Waarom zou ik dat doen?
- Eh, gek soort waterpolohumor?
- Ik ben bloedserieus.
- Ik heb nog nooit een dankwoord aan 1000 mensen gezien.
- Bent u soms een kenner op het gebied van dankwoorden?

- Dat wil ik niet zeggen. En toch klinkt het wel excessief voor een waterpoloër.
- O ja, is het weer dát cliché.
- Sorry?
- Als een voetballer 1000 mensen bedankt in zijn boek: zo normaal. Al die mensen die hij ontmoet in zijn leven, al die fans, al die mensen van dat wereldje. Als een waterpoloër dat doet... oh, wat raar. Die voetballers schrijven alleen schrijven over drugs, vrouwen en dure auto’s. En dan failliet gaan! En dán erover zeuren! Met mijn boek wil ik laten zien dat het leven van een topsporter er ook anders uit kan zien. Ik kocht nooit dure auto’s. Ik ging naar trainingen op de fiets van de buren. Mijn eigen vrouw was voor mij goed genoeg, ook al waren er genoeg kansen tijdens toernooien in Hongarije. We gingen 's avonds naar discotheken, dansen tot in de kleine uurtjes, althans een uur of twaalf, maar daarna gewoon naar het hotel. En de volgende middag spelen. En dat deden we tijdens dat toernooi twee keer! En natuurlijk die keer op Malta toen we een hele dag rondreden in taxi's - wow, wat een gekke tijden waren dat.
[ neemt een slokje koffie ]
- Al dat gezeik van die wielrenners en atleten over doping gebruiken! Alsof ze trots terugkijken op hun spannende criminele verleden. Dat is het niet! Het is eerder een junkieverleden! Ik heb doping altijd geweigerd. Ik wilde de sport eerlijk houden. Zoals de hele waterpolowereld dat deed. Ook zo ergerlijk: de verhalen over miljoenen die al die sporters er in een paar weken doorheen jagen... Al die ex-voetballers, ex-wielrenners en ex-boksers die al hun geld kwijtraken... En dan zeggen dat ze het ook niet makkelijk hadden. Nou, na mijn loopbaan had ik een mooie kantoorbaan bij de gemeente Oisterwijk. Daar ben ik ook blij mee.
- Mensen willen dat toch niet lezen?
- Mensen lezen luchtkastelen. Topsport is saai. Het is niets anders dan hard trainen en mazzel hebben op de juiste momenten. En meer teamwork dan je denkt! Als je hard werkt, voel je je nergens te goed voor. Mijn oude waterpolokeeper heeft mijn boekcover ontworpen!
- Ik eh… ik heb nu geloof ik wel voldoende materiaal.
- Je komt niet in mijn dankwoord van mijn volgende boek.
- Er komt nog een volgend boek?
- Dit is het begin van een trilogie.
- Oh, oké.
- Staat achterin mijn boek.
- En eh... het dankwoord van die boeken?
- Ben ik nu al mee bezig.
- Over bedanken gesproken: bedankt voor dit interview. Ik ga er nu echt vandoor.
[ grijpt opnameapparaat en verlaat het wegrestaurant ]
- Nog koffie?
- Ja graag, mevrouw. En wat is uw naam, ik wil u graag opnemen in het dankwoord van mijn volgende boek. U heeft me zo vriendelijk geholpen met deze koffie, en die koffie helpt me zoveel vooruit in mijn leven, daar mogen anderen toch ook getuige van zijn, vind ik.

DIT BOEK MAG JE NIET MISSEN!

- Je moet echt een keer het hele verhaal vertellen van Dit boek mag je niet missen.
- Waarom niet nu? Lekker aan de bar, biertje erbij, miljoenen op de rekening, haha.

- Vertel dan!
- Op een ochtend onder de douche dacht ik ineens: waarom niet van een slogan de titel van het boek maken? Dat leek me de missing link in de evolutie van de roman.
- Onder de douche?
- Komen de beste ideeën vandaan.
- Da's waar. Jij nog biertje?
- Doe maar.
- Mevrouw! Nog twee graag.
[ serveerster pakt lege glazen en loopt weg ]
- Dus in plaats van een of andere titel, en een of andere schrijver, en een of andere cover, bedacht ik een zin. Dat was natuurlijk Dit boek mag je niet missen!! Zwarte cover, gouden letters. Doeltreffend! Een verhaal van een man genaamd Egbert die het probeert te maken in de reclamewereld. Oké boek hoor, maar de echte magie zat hem in mijn designer. In vijftien minuten ontwierp hij die intussen klassiek geworden cover. Ik stond er zelf bij! Ik zeg het je toch elke keer: marketing is alles.
- Dat is inderdaad wat je elke keer zegt.
- Ik was sooo happy! Dit is nou het avontuur waarom ik de reclamewereld heb verlaten voor de literatuur. Spannend, jolig, origineel!

[ serveerster brengt twee biertjes. De mannen klinken en nemen een slok ]
- Toen merkte ik het probleem van succes: hoe kun je dit overtreffen? Na veel discussies over titels, zei ineens de stagiair: dit boek mag je toch ook niet missen? Waarom dan niet Dit boek mag je OOK niet missen?
- Geniaal.
- Om juridische redenen moest ik de stagiair zonder salaris naar huis sturen.
- Uiteraard.
- Deel 2 had een hoop hippe onzintaal en speels gedoe als lege witte bladzijden en verschillende lettertypen. Zelfs een pagina die je verticaal moest lezen. Mensen slikten het als Hema-rookworst. Het verhaal? Marijke die het probeert te maken in het bedrijf van Egbert uit de eerste roman. Teun Koolzak deed goed werk als schrijver maar in de drie maanden dat hij het schreef presteerde hij net zoveel als mijn designer, die in acht minuten een meesterlijke cover afleverde. Weer lekker cashen!
- Vertel eens over deel 3.
- We wisten dat we een stapje extra moesten doen om onszelf te overtreffen. We knipten populaire woorden uit een vel, schoven ze door elkaar, voegden dingen toe. Het eindresultaat was: Niet Part 2.5 te missen #3 boe-oe-oe-oek Walvis!. Onze goedbetaalde designer had dit keer binnen vijf minuten de cover bedacht.
- Echt geniaal.

- Ja, jammer alleen dat Teun Koolzak onze creatieve explosies niet kon bijhouden. Wij zeiden: schrijf in twee weken een verhaal over het kind van Marijke en Egbert die het proberen te maken in de reclamewereld over vijfentwintig jaar. Hij had pijn aan zijn handen, zei hij, en was 'op'. Ik zei hoe zo op. Dit is business. Er is geen op. Toen zei hij ook nog zuchtend dat hij niet wist wat hij met die walvis moest, want boeken in Utrecht hebben normaal gesproken geen walvissen.
- Schrijvers die zeiken...
- Dus ik naar Bernd van der Veer. Die pende in twee weken een prima boekje.
- Vakman.
- De walvis gaf ie ook een plek.
[ uitgever B neemt een slok bier ]- Toen met die roman met eh, die eh, ene titel.
- O ja. We hadden alsmaar geen goed idee voor een vervolg. Maandenlang niet. Tot op een achternamiddag op kantoor mijn oog viel op woorden die ik daar op een kladpapiertje gefriemeld had. ZD-09.00 Snor 5000% facturen lul ??. Ik ging ermee naar mijn designer. Die was drie minuten bezig. Ik stond erbij met een timer. En de volgende klassieker was geboren. Bernd pende in anderhalve week een boek over een postapocalyptische samenleving waarin het klein-klein-kleinkind van de zoon van Marijke en Egbert nog steeds reclame probeert te maken.

.
- Wat gebeurde er eigenlijk met deel 4?
[ uitgever B kijkt uitgever A aan ]
- Een deel overslaan is cool. Heel normaal in de VS.
- Maar waar stond die titel voor?
- ZD is ‘Zuid-Dedemsvaart’. Onze titels zijn daar opgeslagen. 09.00 is hoe laat ik ze zou bellen. Snor want ik kan nooit komen op zijn naam. 5000 % omdat ik dacht dat de overheadkosten zoveel waren gestegen sinds 1970 (dat was 500 %, een nulletje te veel). En facturen lul ?? sloeg op het feit dat ik een vertaler nog moest betalen maar dat ik vergeten was welke lul het ook alweer was.
- Hahahaha. Oh eh, is het al zo laat. Mijn trein gaat over tien minuten.
[ uitgever B kijkt op mobiel, legt mobiel daarna weg ]
- Hoe is het eigenlijk met jouw nieuwe project?
- Mijn nieuwe project?
- Dat ene waar je me nog niets over had verteld?
- Oh, dat, nou ja… mag geen naam hebben.
- Nou ja, ‘Snor’ sms’t me net dat jij een boek getiteld Deze roman hoort in uw boekenkast! Gaat uitgeven.
- Ach, eh, werktiteltje.
- Voor iets wat morgen in de boekhandel ligt?
- Is dat morgen al? De tijd vliegt!
- Over iemand die het probeert te maken in de bankwereld.
- Mooie setting.
- Blauwe cover, zilveren letters, guitig covertje.
- Nu je het zo zegt! Lijkt er wel een beetje op hè!
[ kijkt op horloge ]
- Maar eh, mijn trein gaat zo.
- Ren maar snel naar je trein.
- Het is natuurlijk allemaal gewoon toevallig, dat begrijp je wel.
[ uitgever A haast zich ervandoor, uitgever B pakt mobiel en belt ]
- Jacques! Maak even een designtje met deze titel… schrijf op: Deze roman hoort in uw boekenkast! hoort niet in uw boekenkast, in tegenstelling tot deze roman, die wel in uw boekenkast hoort want dat is Dit boek mag je niet missen deel tja, doet dat er nog toe! Ja ja, dat is de titel. In twee minuten af? Dat hoor ik graag. Ik bel zo Bernd wel even dat hij in een week dat boekje moet schrijven. Of Teun. Wie er ook maar beschikbaar is. Een boekje over iemand die altijd de nummer twee is in de reclamewereld van een verre toekomst.
[ uitgever B hangt grommend op en bestelt prompt nog een biertje ]

DE ROMANPLAS

- Leuk dat u in ons radioprogramma Boek Is Het Heerlijkste Snoepgoed aanwezig wilt zijn, Daan Koning. U staat bekend als een enfant terrible in het uitgeverswereldje. Kunt u vertellen hoe u aan die benaming bent gekomen?
- Dat moet u aan anderen vragen, haha.

- U heeft vast wel een idee.
- Ik schaam me nergens voor, dat is wel zo.
- Uw reputatie snelt u vooruit.
- Wie het wil redden als boekenondernemer, moet beginnen met zijn idealen en principes door het toilet te spoelen.
[ gelach ]
- U lacht nu maar dat is het eerste wat ik deed toen ik uitgeverij Glans overnam.
- Letterlijk?
- Ja, ik spoelde briefjes door de plee. ‘Liefde’, ‘passie’, ‘mooi proza’, 'kunst'. Tip van de vorige uitgever. Hij had gelijk. Dat gedaan, kun je eindelijk voorwaarts kijken.
- En wat zag u daar?
- Nou, daar zag ik literaire thrillers, bergen literaire thrillers zelfs. Helaas begon de hype over zijn hoogtepunt heen te raken. De literaire thriller was niet meer een genre in de literatuur, literatuur was een genre van de literaire thriller geworden.
- En toen?
- We probeerden een poos schrijvers in arme landen romans van 800 bladzijden te laten schrijven. Uiteindelijk bleek dat zelfs te duur. We waren simpelweg door onze centen heen.
- Wat heeft u toen gedaan?
[ grinnik ]
- Na zo'n hopeloze meeting liep ik door ons archief om af te koelen. Pakte een van de titels: De zenuwachtige baas. Uitgegeven in 1973. Ik bladerde door het boek van een van die vele, vele vergeten schrijvers van ons land: Marcel D’Heer. Tien bladzijden las ik even snel en ik dacht: holy shit, dat was eigenlijk zo gek nog niet, dat typemachineproza van toen. Helemaal die soberheid en strakheid die iedereen nu zo waardeert.

- Waar ging dat boek over?
- Eh... Ben ik vergeten. Verzet tegen multinationals kwam erin voor. Maatschappijkritische romans waren de literaire thrillers van die tijd. Je denkt: weggooien, die oude zooi. Maar ik zag kansen! Het had drama, een sobere stijl, maatschappijkritiek, alles wat nu in de mode is. Ik had de eerste literaire maatschappijkritische thriller in mijn handen.
- En toen?
- Een van mijn collega's, ik meen Willem-Jan, opperde dat we er alleen nog maar een seriemoordenaar aan moesten toevoegen. En dan het laatste hoofdstuk een ontrafeling. En natuurlijk het belangrijkste: een nieuw kaftje. Dus iedereen hard aan de slag en twee weken later brachten we Woudlust van Jacco de Man op de markt. De recensies waren goed! 'Een vernieuwende literaire thriller!' Vooral de stijl werd geprezen. En Jacco wilde wel voor een kleine bijdrage het spelletje meespelen.
- Is dat geen verlakkerij van de markt?
- O nee hoor. Het is recycling. Onze romanplas is gigantisch. Allemaal om die verdomde consument te geven wat er eigenlijk al lang is.

- Was het boek niet te tijdsgebonden?
- Oh, da's gewoon een kwestie van creatief zijn. Koude oorlog wordt terrorisme. Een vaste telefoon verander je in een mobiel. Links en rechts in duurzaam en populistisch. Solex in scooter. Multinationals... die bleven multinationals. Bij het eerste boek hebben we dat nog allemaal fanatiek zitten aanpassen. Later lieten we het vaak staan. Gebrek aan tijd.
- En nooit is er een klant over gevallen?
- Nee, nooit. Ik vermoed dat men er iets artistieks in zag.
- Heeft hij geen recht op royalties?
- Jacco krijgt een leuke bijdrage hoor.
- Ik bedoel Marcel d'Heer.
- Oh, nee. Niets. Heb ik door mijn advocaten laten uitzoeken.
- Heeft u hem ingelicht over het tweede leven van zijn roman?
- Nee.
- Hij ligt momenteel doodziek op bed.
- Nou, da's vervelend voor hem.
- Wat nu verder?
- We hebben de jaren 1973, 1984 en 1988 doorgewerkt. Twaalf gerecyclede romans heeft dat opgeleverd. Daarbij valt op dat al het werk na 1995 waardeloos is geschreven. Komt door die rotcomputers. Krijgen de teksten tekstverwerkeritus van. Die jaren laten we zitten.
- Is het recyclen ook niet flauw op een zeker moment?
- Je moet het zelf spannend maken. Neem 1983. Zeventien moeilijke, vervelende romans. We zetten dan de beste stukken uit de boeken achter elkaar en maken er één boek van. Noemen we 'spannend en experimenteel proza'! En weer die lovende recensies! En ik heb net een uitzendkracht ingehuurd om van al onze boeken van 1979 een vervolgserie te maken. Series zijn helemaal hip dus waarom niet?
- Ik blijf toch een gevoel van verlakkerij overhouden.
- Verlakkerij is als je iets stiekem doet. In het colofon van Woudlust staat met kleine letters: Dit boek is eerder uitgegeven in 1973. Tegenwoordig zetten we het schaamteloos op de cover: 'Dit is een gerecyclede roman!' Klanten vinden dat fantastisch. Anders had weer een schrijver maandenlang stroom lopen trekken voor zijn matige roman, dat besparen we ons nu als mensheid.
- Waar ligt uw grens?
- Nergens, denk ik.
- Nergens?
- Zolang tijd verstrijkt zal het concept blijven werken. Sommige romans kunnen misschien wel acht, negen keer over de kop. Dat had Marcel d’Heer in 1973 eens moeten weten! Jammer toch dat hij doodziek op bed ligt.
- Ik dank u vriendelijk voor uw bezoek en uw schaamteloosheid.
- Met principes betaal je geen huur hè.

DE MODERNE BIBLIOTHEEK

- Ik vraag me gewoon af: is de bibliotheek hier wel de juiste plek voor?
- Ik weet dat mensen er misschien moeite mee hebben maar wij moeten met onze tijd meegaan.
- Is dit de juiste weg?
- Luister, Frans, over elke nieuwe weg twijfelen mensen. 

- Ook over deze?
- Een nieuwe weg is nieuw, daarom heet het nieuwe weg.
- Prachtig gelakt nieuw open asfalt beton, daar rij ik graag op.
[ korte stilte ]
- Dank voor je bijdrage, Henk.
- Frans, vertel, wat zijn nu precies je bezwaren? We hebben deze meeting speciaal voor jou belegd.
- Kijk, Charles, het gaat mij wel wat ver nu.
- Leg uit.
- We verleggen alsmaar de grenzen van onze ethiek. Dat is sinds we begonnen met die datingtoestand. Waar gaat het heen? Dat vraag ik me af.
- Die datingtoestand noem je dat… Ik zie alleen successen. Massaal werd ie gedownload, die app, kon ik voor een schijntje laten maken. Ze hoefden alleen maar een lidmaatschap bij de bieb te nemen. We hadden in een klap vijf keer meer abonnees. Eindelijk een makkelijk sluitende begroting.
- Die datende mensen gingen vooral kletsen in hoekjes. Al dat geklets, ongelooflijk, het ging over alles behalve boeken.
- Dat was ook het doel, hè.
- Toch moet een bibliotheek het van zijn stilte hebben. Soms moest ik wel vijftig keer per dag al die blind daters manen om het stiller aan te doen.
- Toen hebben we dat geluidssysteem ontwikkeld.
- Je bedoelt dat je op een knop kon drukken en op tien plaatsen in de bibliotheek ‘Sssttt…’ hoorde.
- Hielp het? Eerlijk?
- Ja, Charles, het hielp, hoewel niet voor dat oude dametje dat bij de streekromans stond en begon te gillen.
- Daar heb je ambulances voor.
- Het liep wel steeds meer uit de hand. Na een paar weken zag ik ineens dat stel tongzoenen bij de Filosofie-afdeling. En zij waren niet de enigen. Allemaal kussen bij Filosofie. Dat was toen je die reclamecampagne ‘Kussen bij Kant’ in de lokale krant had laten plaatsen zonder bij ons na te vragen, Charles.
- Marketing gedijt alleen bij onafhankelijkheid. Ik wist ook niet dat mensen het zo letterlijk gingen nemen maar mond-op-mond-reclame werkte zelden beter, haha.

- En waren die online-meetups in onze bibliotheek nou echt nodig? Zestig stelletjes die ineens binnenstormden en overal begonnen te zoenen. Ik heb toen echt een paar keer moeten huilen.
- Wat jij vreselijk noemt, vond ik het grootste succes tot nu toe! We wilden aandacht, we wilden meer jongeren, en we kregen ze. Massaal! En dat allemaal dankzij een post op facebook op een vrijdagmiddag!
- Ze staken alleen hun neus in andermans gehemelte in plaats van in de boeken.
- Ik weet niet hoe jij kust, Frans, haha... Alle gekheid op een stokje: ik snap jouw probleem echt niet, Frans. Dat heb ik toen ook tijdens de vergaderingen gezegd. Onze doelen werden steeds behaald: meer inkomsten, meer jongeren, meer abonnees, Je kunt geen succes hebben zonder af en toe oogjes dicht te knijpen.
- Die meetup-golf was nog tot daar aan toe, maar ik werd pas echt verdrietig toen we zestig procent van de bibliotheek weg deden voor ‘loungeplekken’ met een bar? Ik snap nog steeds niet dat ik de enige was die tegen stemde.
- Omdat die boeken stonden stof te happen. Dat weet jij ook wel. En die verbouwing kostte niets! Slopen van een paar boekenkasten. Een koffiemachine die we voor twee tientjes bij een faillissementsverkoop op de koop tikten. Een paar zitzakken van de kringloop. Netto resultaat: meer dan duizend bezoekers per dag. Pér dág, Frans! Die hadden we vroeger niet eens per jaar!
- Een bibliotheek is er voor boeken, niet voor koffie.
- Anders had het wel koffieotheek geheten.
[ iedereen kijkt Henk aan ]
- Ik bedoel, Charles, het gaf mij echt een identiteitsprobleem.
- Dat is goed.
- Hoezo?
- Dat betekent dat dit een geslaagde manier van branding is.
- Ik begrijp niet wat je zegt.
- Dat blijf ik je maar zeggen: jij beseft niet dat de bibliotheek hoort bij de twintigste eeuw. Dit is de bibliotheek tegenwoordig: iets waar je komt om omringd te zijn door boeken. Uit onderzoeken blijkt dat mensen dolgraag omringd worden door boeken. Ze willen ze alleen niet lezen.
- Waarom, in vredesnaam, willen ze dan ook copuleren bij boeken?
- Dat heb ik tijdens mijn presentaties onlangs toch duidelijk aangegeven. Het geeft een intimiteit die ze thuis niet meer voelen want daar hebben ze geen boekenkasten meer. En sinds wij een week geleden die mogelijkheid hebben, staan de rijen tot om de hoek, waar of niet waar?
- En jij denkt dat we ons nog steeds ‘een bibliotheek’ mogen noemen? Zijn we niet een boekenbordeel geworden?
- Mensen kunnen nog steeds boeken lenen.
- Dan moeten ze wel langs al die hoekjes waar mensen achter rode gordijnen liggen te copuleren.
- Daarvoor krijgen ze die oordopjes van ons. En dat zijn echt uitstekende kwaliteit oordopjes.
- Maar het idee!
- Naast deze vergaderzaal zitten mensen misschien ook wel te copuleren, dat weten we toch ook niet.
- Ach… Ik… ik… Het is gewoon niet juist, verdomme! Maaike, jij hebt nog niets gezegd tijdens deze meeting. Jij bent hier de langst dienende. Wat denk jij ervan?
- Ik eh, ik copuleer ook liever dan dat ik boeken lees.

GEEN TIJD VOOR BOEKEN SCHRIJVEN

- Bij ons in de studio schrijver Don Vrolik. Welkom, Don.
- Dank, Bert!
- Hoe voel je je?
- Beetje overwerkt.

- Overwerkt? Dat is wel een beetje wonderlijk. Want als ik mij niet vergis heb je nog nooit een boek geschreven.
- Dat gaat voorlopig ook niet gebeuren.
- Waarom dan niet?
- Geen tijd voor!
- Kun je dat misschien toelichten, Don?
- Bert... Jij interviewt schrijvers al sinds de jaren tachtig, toch?
- Ik loop al een tijdje mee, ja.
- Voor jou ben ik misschien een lui modern schrijvertje. Toch? Zeg maar eerlijk? Ik schrijf immers geen boeken. Maar ik zal je wat vertellen...
- Graag, vertel!
- Ik ben van tien uur 's ochtends tot vier uur 's nachts bezig met schrijven.
- Oh la la.
- Kijk je van op hè.
- Dat is zo tegenstrijdig als een kromgetrokken liniaal, zoals Belcampo graag plachtte te zeggen.
- Het begint als ik opsta en koffie heb gezet met een post op Facebook. Ik moet elke dag diep nadenken om iets origineels aan mijn publiek te kunnen bieden. Ik heb hoge standaarden! Zoals vanochtend, toen schreef ik: 'Wasgoed is het pas als het schoon aan het rek hangt.'
- Ah, een soort praktische Lucebert.
- 11.000 likes. Mijn topper is toen ik schreef: 'Een martelaar is het enige beroep dat je pas wordt als je niet meer leeft.' 37.000 likes. Als ik minder dan 5.000 likes scoor, doe ik iets fout.
- En dan?
- Ik neem een snelle douche en terwijl ik dat doe denk ik na over mijn 'espressoroman'. Dat betekent een verhaal in de tijd dat je een espresso drinkt. Die spreek ik in tijdens het douchen op mijn waterdichte telefoon, en die publiceert dat automatisch op mijn site, en nog een paar sites, zoals Wattpad en Fictionpress. Tijdens het afdrogen regenen de eerste comments al binnen.
- Ecriture automatique?
- Me reet veeg ik af met dit soort termen. Ik doe wat ik denk dat ik moet doen.
- En dan? Hapje eten?
- Mocht ik willen! Ik krijg dan twee behoeftes: het toilet bezoeken en een twitterbericht de wereld insturen. Die doe ik dan ook tegelijk. Elke tekst is literatuur want meningen of gevoelens vind ik te banaal. Ik verwacht minimaal 250 retweets. Laatst was ik verkouden, had ik er maar 180. Je merkt dan meteen het verschil.
- Wanneer eet je dan?
- Je maakt je wel zorgen hè.
- Noem het vaderlijk instinct.
- Ik sla meestal mijn lunch over.
- Zonde.

De laatste Instagrampost van Don Vrolik.

- Dat komt omdat ik dan op een bepaalde manier 'high' ben als ik mijn echte werk ga doen - dat maakt het meestal veel beter.
- En wat is je echte werk?
- Nou ja, ik ben natuurlijk vlogger, blogger. En tegenwoordig ook clogger. De afvoer van de wasbak zit namelijk verstopt.
- Dat vloggen, ik heb nooit begrepen wat dat is.
- Ik ga de straat op, film wat ik zie, praat met mensen, haal ze uit hun comfortzone, stel brutale vragen, monteer dat thuis tot een klein filmisch meesterwerkje, al zeg ik dat zelf...
- Je bedoelt je YouTubekanaal?
- 125.000 abonnees momenteel.
- Dat kanaal is opgedragen aan Shakespeare. Waarom?
- De filosofie van zijn stukken hebben me diep geraakt toen ik mijn eerste vlog maakte over de kleur van mijn puistjes.
- En wanneer blog je dan?
- Zal wel rond acht uur 's avonds zijn, denk ik.
- Nog niet gegeten, neem ik aan?
- Ik drink alleen maar de hele dag kamillethee, altijd met drie scheppen suiker. Ik doe dan ook twintig minuten handstand, stijgt het bloed naar mijn hoofd. Wat ik dan schrijf, tja, al zeg ik het zelf, is geniaal. Ik heb geen idee wat ik schrijf, maar mijn blog staat bij de top tien van gereblogde blogs, dus ik moet wel iets goeds doen.
[ kijkt op horloge ]
- Je moet er weer vandoor? Ach, wie schreef dat ook al weer: Het euvel van de jeugd / geen tijd om de tijd om zich heen te slaan als een rode winterdas / zulk plezier is niet aan hen besteed. Was het Pierre Kemp?
- Mijn instagrammoment is het hoogtepunt van mijn artistieke dag. Met zware filosofische gedachten bewerk ik op speelse manier ordinaire foto's. Ongelooflijk succesvol ben ik daarmee, al zeg ik het zelf. Ik heb intussen 71.000 volgers.
- En daarna ga je eten?
- Rond middernacht eet ik een soepje. Als ik tijd heb.
- Vandaar dat je er zo goed uitziet.
- Dat vind ik nou weer zo'n typisch seksistische reactie. Ik weet dat ik een atletisch lichaam heb op mijn tweeëntwintigste, en natuurlijk onderhoud ik het ook door een dag per week op te offeren aan het fitnesscentrum, maar ik wil beoordeeld worden op mijn prestaties, net als andere schrijvers.
[ staat op ]
- Sorry, Bert, ik wil je in bescherming nemen, ik weet niet hoe fanatiek mijn fans - of mijn toekomstige fans natuurlijk - zijn. Je bent duidelijk nog niet klaar om mij te interviewen, al zeg ik het zelf. Misschien moet je met pensioen. Boeken begon je over. Boeken! Literatuur is tegenwoordig allesbehalve boeken!
- Het leven van een moderne schrijver is zwaar.
[ handen schudden ]
- Tot ziens, Bert.
- Tot ziens, Don.
[ Don loopt weg ]
- Eh, dit was Don Vrolik, een van de populairste schrijvers van dit moment. Dank voor uw aandacht. Volgende week is Martin Hamersman onze gast, de schrijvende loodgieter die ons gaat vertellen hoe hij al zijn romans onder de gootsteen heeft geschreven.

ARTHUR JAPINIFICATIE VAN DE LITERATUUR

- Alles is zó Arhur Japin tegenwoordig.
- Je vindt hem in elke boekenkast. En zijn kloons ook overal.
- De Arthur Japinificatie van de literatuur.
- Zo is dat.

- Japins stijl is dé trend momenteel. Chique, erudiet, intelligent, intuïtief, historisch, dramatisch. Er is geen concurrentie voor deze vorm.
- En hij heeft die stijl geperfectioneerd, eerlijk is eerlijk.
- Zijn schrijfstijl, zijn titels, bij wijze van spreken het aantal pagina’s.
- Lezers vreten ze op, die boeken van hem.
- Je denkt over nieuwe strategieën, nieuwe boeken, en je komt toch uit bij een boek dat als twee druppels water lijkt op een boek van Arthur Japin, dat hij geschreven had kunnen hebben, maar dan beter natuurlijk.
- Wist je dat we ze intussen punten geven?
- Ga weg.
- Een geärthurjapineerde vier. Dat zeggen we dan over een schrijver met uitstekende commerciële kansen. Scoort ie een twee, dan hebben we grote twijfels.
- Scoort er wel eens iemand een vijf?
- Nee.
- En hij zelf?
- Zelfs Arthur Japin zelf komt niet hoger dan een vier.
- Daar valt dan ook nog wel wat te winnen.
- Vinden wij ook.
- Moet je het hem vertellen.
- Hebben we ook gedaan.
- En?
- Da’s typisch Arthur Japin: een eigenzinnige romanticus.
- Bij uitgeverij Debroedere zijn ze nog verder gegaan.
- Hoezo?
- Hebben ze een keurmerk ontwikkeld.
- Ga weg.
- Op hun laatste roman, Poespas in het teloorgaande, staat een sticker geplakt met ‘Goud op de Arthur Japin-schaal’. Zilver en brons zijn ook al gesignaleerd, bij andere uitgevers.
- Dat is dan de Arthur Japinificatie in de praktijk.
- Wij hebben geëxperimenteerd met de Herman Koch-schaal.
- Ook een goed idee.
- Nee, werkte niet goed, mensen schreven ons mails om te vragen waar die schaal nou bleef.
- Voor je het weet denken ze dat ze meedoen aan een wedstrijd.
- Een keer hadden we een actie dat mensen een pan bij ons konden krijgen. Moesten ze in het boek het woord ‘pan’ omcirkelen, een foto maken en dat opsturen. We hadden driehonderd pannen. We kregen 61.800 mails.
- Dat waren een hoop teleurstellingen.
- Vooral voor de stagiair die de mails moest beantwoorden.
- Wat een domper.
- Het is allang goed. Die heeft nu zijn eigen bestseller geschreven. De zwanenzang van een oppergod.
- Maar… die ken ik! Waarvan ook alweer…
- Van een geslaagde marketingcampagne. Een perfecte kopie van een perfect origineel. Duidelijk een geärthurjapineerde vier. Je weet bij voorbaat al: dit gaat duiten opleveren.
- Werd hij niet in de Republiek der Letteren...
- Inderdaad…
- …de nieuwe Arthur Japin genoemd?
- De veertiende nieuwe Arhur Japin als ik dan de tel goed heb bijgehouden.
- En de oude schrijft ook nog steeds.
- Hij lijkt soms minder op zichzelf dan de nieuwe Japins.
- Toch smult iedereen ervan.
- Behalve mijn buurvrouw dan.
- Wat leest zij?
- De nieuwe Edgar Haeldenback: Muts op een kanariepietje. En dat is...
- ...de nieuwe Céline.
- Als twee druppels water.
- En die Hermans-verfilming is ook weer een kopie van het origineel!
- Holy shit.
- De cirkel is rond!
- Ik drink altijd op ronde cirkels.
- Santé!

PORNO IS ZEG MAAR ECHT MIJN DING

- Dank dat je dit interview wilde doen. Je boek Porno is zeg maar echt mijn ding is een regelrechte bestseller. Ze vliegen de boekhandel uit. Nu al vierhonderdduizend stuks verkocht!

- En terecht.

- In het boek kijk je terug op je carrière als porno-acteur. 

- Niet helemaal juist.

- Wat dan?

- Ik zie mezelf als acteur in de liefdesindustrie.
- In de wat? Dat klinkt kolderiek.
- Ik speel alleen in de betere seksfilms. Erotisch drama. Meer beminnen, minder gymnastiek; meer gevoeligheid, minder prestatie. Zulke dingen zeggen jou vast niets maar ze bestaan wel degelijk. Salaris ligt ook veel hoger.

- Nou heb ik recentelijk ook een bestseller geschreven, Het nepnieuws-bijbeltje. Ik behoor ook tot de top van journalisten. We zijn wel een beetje aan elkaar gewaagd, denk ik zo.

- Alleen heb ik met veel meer vrouwen geslapen.

- Het is ook je beroep natuurlijk…

- Geloof me maar.

- Het is geen wedstrijd!

- Als je iets verliest, is het nooit een wedstrijd.

- Ehhrm... Terug naar het boek. Wat ik me afvroeg tijdens het lezen: hoe ga je om met schaamte? Want dat is wat ik zou doen als ik dit had geschreven, schamen, tjonge jonge, de ogen uit mijn oogkassen.

- Geen last van. Anderen schamen zich ergens voor. Ik niet. Ik schaam me nergens voor. Zo zit ik niet in elkaar.

- Moest dat nu echt op die achterkant, die close-up van de penis?

- Absoluut.

- Waarom?

- Ik wilde geen foto van mijn hoofd. Dat ben ik niet, dat is niet gepast. Ik als pornograaf wil mensen laten zien wie ik echt ben. 

- Een lul?

- Hoho, haha, zo enorm grappig deze meneer.

- Niet dus?

- Media benaderen seksualiteit altijd lacherig, daar kan ik niets aan veranderen.

- Snel op je pikkie getrapt?

- In topvorm vandaag.

- Ik vind mezelf gelukkig wel geestig. 

- Is er in elk geval iemand.

- In je boek ga je in op de veelzijdigheid van je beroep. Maar daar heb ik wel wat moeite mee. Want ik bedoel, is het werk van een porno-acteur… pardon, een acteur in de liefdesindustrie, niet enorm eenzijdig? Je prikt hem erin en...

- O ja, de media is inderdaad zoveel beter. 

- Die volg ik niet.

- Scoren, daar gaat het om als journalist. Hoe is dat anders dan mijn werk?

- Ik proef frustratie.

- Ik proef vooroordelen.

- Mijn pennenvruchten worden door de belangrijkste mensen in dit land gelezen.

- Mijn zaadlozingen door de belangrijke mensen ter wereld gezien.

- Journalisten zetten taboes op de kaart.

- Wij zijn een taboe.

- Touché. Valt dit interview nog te redden?

- Geen idee, ik ben hem aan het geven, niet aan het nemen.

- Zoals ook in je werk?

- Goed, daar kan ik wel om grinniken.

- Zullen we maar teruggaan naar je boek?

- Dat je niet hebt gelezen.

- Tuurlijk wel. Tot pagina 24.

- Nog zelfs minder dan ik had verwacht.

- Dat was toevallig ook mijn conclusie over het boek.

[ pauze ]

- Goed, laat ik maar de hamvraag stellen: waarom is porno dan echt jouw ding?

- Het gaat in de kern om liefde. Beweging, sensualiteit, schoonheid. Zoals een thriller is gericht op spannende prikkeling, een horror op griezelige prikkeling, een komedie op humoristische prikkeling, is een goed erotisch drama gericht op seksuele prikkeling. Het probleem, denk ik, is dat de artistieke kant van pornografie nooit zo is ontwikkeld als die andere kunstvormen - omdat het zo lang in een taboehoek heeft gezeten.

- Pardon? Pornografie een kunstvorm?

- Ooit gehoord van het Venusbeeldje van Willendorf? 

- Nee.

- Verbaast mij niets. Media en kennis: lastig duo. 

- Encore touché.

- De rien.

- Continuez-vous.

- Dat beeldje is 20.000 jaar oud. Je ziet een vrouw met duidelijke geslachtskenmerken. Porno toen porno nog normaal was, zeg maar.

- Ho, ho, ho, time-out. Nu moet ik toch wel ingrijpen. Verslaving, machtsmisbruik, geslachtsziekten, acteurs met geestelijke problemen. En dat is het topje van de ijsberg van de ellende in eh, dat wereldje.

- Als je verder dan pagina 24 was gekomen, had je dat kunnen lezen. Er zijn vreselijke uitwassen ja. Toen ik een keer toevallig een studio in liep waar opnamen voor fitness werden gemaakt, besefte ik hoeveel die twee op elkaar lijken. In beide gevallen komen er endorfinen vrij, is het lichamelijk, ga je ervan zweten en kunnen mensen er verslaafd aan raken. Alleen raakt niemand hysterisch van fitness.

- Dus porno is praktisch fitness, wil je zeggen.

- Volgens mij zeg jij dat en wil je dat ik dat zeg. 

- Je bent een moeilijk persoon om te interviewen, mag ik dat zeggen?

- Je mag van mij alles zeggen.

- Ook dat ik het een rotboek vond?

- Natuurlijk.

- Ik vind het een van de slechtste boeken die ik ooit heb gelezen. Een ongelooflijk vervelend, pretentieus prul.

- Ik vind dit een een van de slechtste interviews die mij ooit is afgenomen.

- James l’Amour, dat is toch geen naam?

- Ik héb tenminste een artiestennaam.

- En dan die titel, geript van een bekend boek, wie verzint dat nou?

- Had jij niet Het nep-nieuws bijbeltje geschreven?

[ pauze ]

- Zeg, raar idee misschien, maar heb jij volgende week tijd voor een schermduel? Alleen als je het leuk vindt.

- Je weet hoe pijnlijk nederlagen zijn? Want dat is wat je gaat ervaren.

- Ik heb je al afgedroogd tijdens dit interview.

- Misschien kun je de handdoek dan op Marktplaats zetten, verdien je nog eens wat.
- Oei! Touché encore. Nog een biertje?
- Vooruit maar.

VIJFTIEN JAAR UITGEVEN

- Ik voel me een beetje verlegen, mensen. Zo’n leuke groep mensen rondom mijn uitgeversbureautje… En dan die mooie taart en de bloemen… Erg lief dat jullie aan mijn jubileum hebben gedacht jongens. Ja ja, vijftien jaar uitgever… Er is veel veranderd. Zoveel…

- Goed, ik ga nu even een naam droppen. Joris Pasterhoef. Joris motherfucking Pasterhoef. Ja ja, dat is een naam die we lang niet meer hebben gehoord. Kent iemand hem nog?

[ gebrul van achteraan ]

- Ha uiteraard is dat Hein. Uiteraard, want jij werkt hier al sinds de holbewoners…

[ gelach ]

- Afgezien van jou dus kent niemand hem. Dat is begrijpelijk… en ook wel tragisch. Joris Pasterhoefs Globale inzinking was een boek dat ik als kersvers uitgever onder ogen kreeg. Ik was meteen verkocht. Wat een geluk! Een fonkelscherpe diamant van proza. Een polder-ulysses noemde ik het ook wel. Het roerde mijn emoties aan alle kanten! Ik wist meteen: als iets je zoveel doet, moet het anderen ook veel doen. Na een paar heftige vergaderingen met de redactie, Hein herinnert zich die nog wel, heb ik de helft van het budget van dat jaar gebruikt voor de promotie van dat boek.

[ pauze, slok water ]

- Ik was nog maar een midtwintiger in het heilige jaar 2000. Het jubeljaar! Voor ik mijn baan aannam heb ik flink door Europa gereisd, onder andere met een verblijf van twee weken in Rome. Ik raakte daar geïnspireerd. Een gevoel van heilige inspiratie: maak waar je zelf gelukkig van wordt! Je emoties, die zijn je gids in je beslissingen. Het werd me op slag duidelijk. Vandaar dat plaatje van de Via Veneto daar aan de muur. Om mij daar steeds weer aan te herinneren.

[ kuchje ]

- Globale inzinking was een wijze, wijze les. Ik was werkelijk apetrots toen het boek eindelijk in de winkel lag. Prachtige cover! Voortreffelijke pr-campagne! Het boek deed alleen niets. Verbazingwekkend om mee te maken. Je kunt mensen niet dwingen om iets te kopen. Ook al vind je zelf dat ze dat wel hadden moeten doen. Later zei een marketingfiguur tegen me dat het kwam door het woord 'inzinking'. Commercieel onaantrekkelijk. Daar had ik nou nooit aan gedacht. Gelukkig niet want die titel hoorde erbij. Het hielp de verkoop ook niet dat Joris sociaal een ongemakkelijk man was die voor geen goud bij een praatprogramma wilde aanschuiven. Hoe ik hem ook smeekte, hij zei dan dat het boek het werk moest doen. Die mythe leeft wel meer bij schrijvers. Want het boek doet het werk pas… als je door een praatprogramma tot schrijver bent uitgeroepen!

[ hier en daar ongemakkelijk gegiechel, hij schraapt zijn keel ]

- Globale inzinking eindigde in de ramsj. Zo jong als ik nog was, besefte ik dat ik hier niet voor mezelf de baas was. Ik ben immers hier verantwoordelijk voor ruim twintig banen. Ik heb een paar oude rotten uit het vak de hemd van het lijf gevraagd. Ook economen, boekhouders, marketeers. Volgens hen waren de mooie tijden allemaal afgelopen. Ze voorspelden allemaal een neergang.

[ stilte ]

- Dus eh, we moesten het over een andere boeg gaan gooien. Je wilt als uitgever iets wat meer mensen aanspreekt en bovendien herhaald kan worden. Zo kan je uitgeverij op termijn overleven.

- Daphne Sinjaps.

- Juist, dank je Karen. Wie herinnert zich de tweede?

- Olav Prenquist.

- Dank je, Michel. Degelijke schrijvers die degelijke romans maakten. Sterk in media-optredens. Namen die niet meer uit de literatuur weg te denken waren. Gele vis, de pre-literaire thriller van Prenquist en Terras in Bagdad van Sinjaps waren twee goedlopende titels. Ik denk dat Gele vis wel tien keer zo goed verkocht als Globale inzinking. Als je het aan mij vraagt… maar dat doet gelukkig niemand haha... was Pasterhoefs roman juist tien keer zo goed.

[ slok wijn, gaat verzitten ]

- En toen konden we in elk geval weer even ademhalen. De uitgeverij was gered. Voor vijf jaar teerden we telkens op nieuwe romans van Prenquist en Sinjaps. Na vijf romans was de magie uitgewerkt bij beiden. Het was in de eerste plaats al niet zo geweldig maar de boeken verloren toen elke vorm van oorspronkelijkheid. We maakten ons zorgen, weet je nog, Hein? Diverse brainstormsessies gedaan - tot na middernacht met veel wijn en bier kan ik me herinneren - en we zagen in dat we gewoon meer moesten verkopen. Gewoon meer verkopen! Als een autoverkoper leren denken! Herinneren jullie nog die consultant die dat zei? Ik wilde toen pas voor het eerst erkennen dat het gevoel van de klant belangrijker is dan de kwaliteit van het boek. Maar ik leerde eraan te wennen.

[ kuchje ]

- Ik ben al op de helft van mijn verhaal hoor!

[ gelach]

En toen... Derk Asterman. Die herinneren jullie je vast nog wel. Bijzonder vlotte schrijver. Had niet meer dan twee weken nodig om een heel redelijk - en ook modieus - verhaal te schrijven. Knap hoor. Iets maken wat zo gemiddeld was als gemiddeld maar gemiddeld kan zijn! Als Jon Bestevaer, Ricardo Soet, Irina Klankovskaja en Geoff Vox (mijn eigen vondst) schreef Asterman drie jaar lang het een na het andere boek. Zelf kon hij eigenlijk geen origineel verhaal verzinnen maar hij kon heel goed 'in opdracht' schrijven. Volgens mij schreef hij negentien boeken in totaal. Bestevaer was van hardcore drama met tragische ziektes en zo. Soet schreef over de relevante thema's van de Zuid-Afrikaanse maatschappij. Klankovskaja was er voor de vrouwelijke, empathische blik op de wereld (uit Letland hadden we bedacht). En Vox maakte spannend Brits moorddrama. Allemaal Asterman! Er verscheen zoveel, niemand checkte of die schrijvers daadwerkelijk bestonden. Hij verdiende goed, natuurlijk, maar wie vooral goed verdiende was onze uitgeverij!

[ stilte ]

- Een pijnlijk punt. Achteraf had ik jullie natuurlijk moeten uitleggen dat onze topschrijvers in feite een schrijver was. Ik kan de tijd niet terugdraaien. Men maakt fouten.

[ pauze ]

- Maar we werden wel de derde grootste uitgeverij van het land!

- Spijtig dat Derk toen stierf aan een hartaanval.

- Ja, Margriet, dat was inderdaad zo. Een lastig parket voor ons: vier topschrijvers vielen tegelijk weg. Ik koos toen zelf voor openheid en gaf een onthullend en omstreden interview in het Boekblad. Dat kwam in alle kranten… De VN met een vernietigend stuk waarin we ‘literaire criminelen’ werden genoemd. Die ene lezeres uit Doorn die ons aanklaagde omdat ze al die tijd dacht dat Irina Klankovskaja een vrouw was en zich ‘aangetast voelde in haar integriteit’. De rechter trapte er gelukkig niet in. Er is niet zoiets als negatieve publiciteit maar onze reputatie viel ten gronde. Moeilijke tijden! Maar de meesten van jullie bleven me trouw!

[ applaus ]

- En we zijn weer helemaal terug! Anderhalf jaar geleden, precies op het juiste moment, kwamen we met Lekker kussen op de markt, de pornografische roman van ‘Ana’. Jullie weten allemaal dat het boek voor tja, een habbekrats, is geschreven door een schrijverscollectief in Hanoi. Ik heb geleerd van het Astermanfiasco en heb toen open kaart gespeeld. Jullie stelden vragen over mijn reisjes naar Vietnam. Ik ging er wel tien keer per jaar heen. Begrijpelijk. Het heeft zich wel terugverdiend. De rechten zijn in veertig landen verkocht. Lekker kussen - die titel had ik zelf bedacht zeg ik er met enige trots bij - heeft ervoor gezorgd dat we eindelijk de komende vijftien jaar geen problemen met het budget zullen hebben!

[ applaus ]

- En dat brengt me bij het laatste punt. Ik heb besloten een nieuwe stap te gaan maken. Ik word autoverkoper in Delfzijl.

[ stilte ]

- Hein neemt de taken van mij over als interim tot er een nieuwe uitgever is gevonden.

[ kreetjes van ontzetting ]

- Ga je echt bij ons weg?

- Ja, Karin, mijn jubileum is tegelijk mijn afscheid. Maar als blij man ga ik weg. Het zal even wennen worden, van de grachtengordel naar Delfzijl, maar ik heb er ongelooflijk veel zin in! Ik heb echt het gevoel dat ik ga doen wat ik altijd al had willen doen!

[ ontzetting, rumoer, hij schraapt zijn keel, stilte keert terug ]

- Ik weet zeker dat mijn opvolger er iets moois van zal maken. We zijn maar pas net aangekomen bij de pornografische roman! Wie weet hoe ver we nog kunnen afdalen! Tijden veranderen! Nieuwe uitdagingen! Maar eerst iets wat nooit verandert: het eten van een heerlijk stukje appeltaart! Aanvallen!

[ aarzelend maar steeds meer toenemend applaus ]

SCHRIJVENDE ROBOTS

Donkere bar, paarse theelichtjes, kalm jazzmuziekje, donkerrode muren, hier en daar bordeauxrode gordijnen, plukjes mensen en een van verveling tafeltjes boenende serveerster (soms stoppend om te gapen). Ten slotte aan de bar twee man in pak met beiden zes lege glazen bier op de toonbank.

- Dat gedoe met die schrijvers altijd.

- Wat bedoel je?

- Nooit kun je gewoon afspraken met ze maken. Altijd hun eigen plan trekken. Dan is het helemaal geredigeerd, willen ze er nóg eens naar kijken.

- En dan?

- Is dat niet genoeg? Ze leveren nauwelijks iets van waarde, doen alsof het puur goud is, voelen zich verheven boven alles. De vuile klusjes zijn voor de uitgever, de schrijver mag zijn hersenspinseltjes via de Margriet of zo de wereld insturen.

- Ze denken allemaal dat ze een James Orwell zijn.

- George Orwell bedoel je.

- Ja, ja, die bedoel ik.

[ Korte stilte. Serveerster houdt op met tafels soppen en checkt haar mobiel. Stopt mobiel weg en ziet de twee mannen wuiven. Loopt er op af. Neemt oude glazen mee, levert nieuwe glazen af, met inhoud. De twee klinken hun glazen en vervolgen hun gesprek. ]

- Wij zijn hun werknemers, hun personeel. Slaven zou ik zelfs zeggen.

- Als jij dat zo voelt, moet je je tactiek veranderen... misschien.

- Wat dan?

- Nou iets anders.

- Bij het minste geringste lopen ze te dreigen dat ze naar een andere uitgeverij gaan. Heb jij er dan geen last mee?

[ De ander sipt en aarzelt. ]

- Kijk, ik zou het eigenlijk niet moeten zeggen, want ik kan me daarmee in mijn eigen voet schieten, maar ik... ik heb al jaren geen schrijvers meer.

- Je… wat? Je hebt toch Els Barnsjo? Teddy LeCroque? Marianne Pothuizen? Dat zijn toch jouw schrijvers?

- Mijn schrijvers… alleen bestaan ze niet.

- Bestaan niet? Ik volg je niet.

[ De een zucht, kijkt om zich heen, draait met glas. ]

- Ik heb vorig jaar een Neon Apix Katayama gekocht.

[ Scrollt op mobiel, laat een foto zien van een schrijvende robot, bergt mobiel weer op. ]

- Een Japanse treinmachinist, met te veel vrije tijd, knutselde in twintig jaar tijd een schrijfrobot in elkaar. Ik geloof dat hij de robot de hele wereldliteratuur heeft gevoed... de hele wereldliteratuur! Denk eens in wat een werk! Hoe dan ook, die robot is een geniale uitvinding met alleen maar voordelen... je doelgroep beter aanboren... geen royalty’s meer kwijt... en het kost werkelijk niets, alleen stroom en de allereerste koop natuurlijk...

- Zo’n boek kan toch niet goed zijn?

- Heb je die goede recensies gezien voor Teddy LeCroque’s geestige, maar schokkende misdaadkomedie? Of de o zo liefdevol geschetste vrouwenlevens van Marianne Pothuizen? Vorig week nog in de VN... toprecensie... helemaal klasse.

- Verdomd. Dus dat is echt...

- Het werk van een robot ja... en het werkt zo makkelijk... wil je meer Proust-achtig? Meer theatraal? Meer dialogen? Meer Wolkersiaanse seksscènes of juist Reviaanse droogheid? Geen punt. De robot kan alles, weet alles... writers blocks behoren tot het verleden... die robot schrijft wel!

- Dat is toch niet creatief?

- Tuurlijk wel. Alleen is niet een mens creatief, maar een robot. Creatief blijft het... Bovendien... het creatieve zit hem in de keuzes. Want die blijven wij, mensen, nemen... Percentages kun je zo instellen: 30 % humor, 60 % spanning  Of 55 % romantiek, 5 % humor en 40 % humor... en ik zeg je: geen een spelfout!

- Wacht even... iemand als de criticus Caspar Bijenbrugge laat zich toch niet in de luren leggen, die...

- Haha... 'Casper Bijenbrugge', dat is dus een Neon Kukoi Ypsilon II.... toegegeven, de Ypsilon II heeft een indrukwekkende literaire woorden generator... maar voor romans gaat er toch niets boven de Katayama.

[ Stilte, serveerster gaat achter de bar een boek lezen. ]

- Zie je wat zij daar leest…  

- Het ligbad van Joris Pons.

- Die enorme hit.

- Juist.

- Ook de Neon Apix Katayama... in nog geen twintig minuten geschreven.

- Verdomd. Dat verklaart waarom die Pons zogenaamd ‘angstig is voor signeersessies’.

- Correct.

[ Kijkt op horloge. ]

- Is het weer zo laat. Zeg kerel, was leuk, die babbel, maar ik moet gaan. Hier is het adres waar ik mijn Katayama heb besteld... succes ermee!

- Maar dat is ook een sushirestaurant.
- En wat voor een! Heerlijke sushi! Goed, ja, de markt van schrijfrobots is nog niet helemaal legaal maar daar moet je even niet te veel aan denken. Want enig idee wie of wat de lezersmarkt van 2050 zal zijn? Ik zal het je zeggen: dat zijn robots. Boeken worden tegen die tijd alleen nog gelezen door robots... Straks gaan ze met zijn allen rondlopen in de straten, cappuccino’s bestellen in een café. En vervolgens… lezen. En wat gaan ze lezen... De boeken die zijn geschreven door hun eigen soort... dus de Neon Apix Katayama... en de robots zullen er een diepere laag in zien die boven onze menselijke pet gaat. Dus door nu die stap te maken, kun je de toekomst van je bedrijf al veiligstellen... helemaal veilig...

[ Man vertrekt, andere blijft zitten, mijmert. ]

- Verdomd.

[ Staat op, rekent af, en vertrekt. ]

ELK WEILAND HEEFT ZO ZIJN EIGEN BADKUIP

- Ik geef nu graag het woord aan Reinhard Amandelkern van Lenk & Tyfoon Consultants.
- Dank, Mark. Luister beste mensen. Ik heb een kwartier. Ik ga niet vertellen wat jullie moeten doen in dat kwartier. Dit is jullie vak.

Maar… uitgeverijen Averblij en Griesman heb ik van het faillissement gered. Dat heb ik gedaan. En ik doe niet aan valse bescheidenheid. Dit zijn feiten. Ik heb die twee uitgeverijen gered. Ze zijn nu grote spelers geworden. En nu ga ik jullie redden. Van een kleine speler in streekromans gaan jullie behoren tot de top vijf van landelijke uitgevers. Top vijf, ja, precies, dat zei ik. Dat gaat gebeuren. Het is alleen een kwestie van de volgende vier sheets van mijn presentatie te volgen.
[ kreten van ongeloof ]
- Maar we moeten wel een paar genadeloze veranderingen doorvoeren. Eerst de naam. Uitgeverij Ramspieghorst is waardeloos, onuitspreekbaar en totaal unsellable. Ik heb iets beters bedacht. De nieuwe naam wordt...

[ gemopper ]
- Het zal even wennen zijn, maar jullie hebben mij ingehuurd voor power. Dat geef ik jullie nu. RegionZ is een krachtig merk, spreekt een jeugdig publiek aan, bekt makkelijk, heeft die eigenzinnige Z.
- Maar het is mesjokke Engels.
- Dank voor deze opmerking meneer daar achteraan. U bent correct. Het is mesjokke Engels. Geloof mij dat we onderzoek hebben gedaan naar zulke zaken. Onderzoek wijst uit dat een grote Z op het eind positiever werkt dan een gewone s. Net zoals een grote Q aan het begin in plaats van een k. Merken met zulke letters vallen veel meer op. Mesjokke Engels verkoopt goed. Dat is dus een no-brainer.
[ licht gemopper ]
- Alle veranderingen doen pijn. Ga je zo door met Rampespiegs… Rampspors… wat het ook was en gegarandeerd failliet binnen een jaar. RegionZ gaat jullie weer geld opleveren.
[ gemopper verdwijnt ]
- Mooi. Volgend punt. Wat is de streekroman?
- Dat is eh…
- Sorry, een retorische vraag die niet bedoeld was om te beantwoorden. Ik bedoel: wat is de streekroman in marketingtermen? Nu is het, sorry dat ik het zeg, minder dan niets. De streekroman is het dorpsuffertje van de literatuur. Iedereen kijkt neer op de streekroman. Lezers schamen zich ervoor. Dat moet veranderen. Wat de thriller kan, kan de streekroman ook. Het flutthrillertje van vroeger heeft zichzelf gerebrand tot ‘literaire thriller’. Dat was een ijzersterke marketingzet. Daarom gaan we de streekroman omdopen tot ‘slow novel’.
- Wat… wat is dat?
- De eerste goede vraag! Dank! De ‘slow novel’ heeft allerlei moois te bieden wat de streekroman niet had. Eerst ontslaan jullie al jullie schrijvers.
[ kreten van ontzetting ]
- Helaas, maar het kan niet anders. De Lenie Michaellissens, Henk van der Meers en Dirk-Jan de Nooijers, die moeten er allemaal uit. Bejaarde zwetsers, allemaal. Ze zijn allemaal al aan hun veertigste boek. Ongelooflijk dat dit jarenlang zo voortgesudderd heeft. Dat moet onmiddellijk veranderen. Dus gaan jullie op zoek naar gemotiveerde schrijvers uit de omgeving van rond de dertig jaar. Die sturen jullie naar zo’n literaire cursus, leren ze in elk geval de basics. Ze hoeven geen Mulisch te zijn maar dat ze in elk geval een goede, gemiddelde roman kunnen neerpennen. Dan het allerbelangrijkste: jullie leren hen de fundamenten van de ‘slow novel’. Ik heb het teruggebracht tot drie kernpunten. Hier is kernpunt 1…

- Dat betekent: proza over je eigen streek. Net als met slow food halen we de inhoud uit de regio. Staan er beuken in de regio, komen ze ook voor in het boek. Komen er hagedisjes voor in deze regio, dan ook in het boek. Zit de regio vol stugge mensen, dan komen ook stugge mensen terug in het boek. Paddoverslavingsprobleem in de provincie, dan ook in het boek. Vervolgens kernpunt 2...

- Juist. Ga op zoek naar lokale boekhandels, lokale drukkers, lokale lezers, lokale bibliotheken. En bombardeer ze met jullie product. Het product is zo duurzaam, zo aantrekkelijk voor de streek, dat verkoopt zichzelf. Je zal zien dat niemand nee kan zeggen. Vergeet nooit de power van de provincie! Maar doe het met kracht! Zonder wat agressie komt niemand vooruit in de handel.
- Je zegt dat zo makkelijk maar we zijn helemaal niet zo.
- Dan leer je het maar. Niet mijn probleem. En hier volgt kernpunt 3:

- Een ontboezemingetje. Ik wandel graag als ik tot rust wil komen. Vinkeveen heeft mooie plassen en landerijen. En dan zie ik al die badkuipen op al die weilanden overal… dat is een krachtig symbool. Vreemd dat nog nooit iemand dat eerder heeft gezien. Die gaan jullie dus overal terug laten komen. Wat die badkuip betekent: het typische verhaal van deze streek. In plaats van een bejaarde als Leni Michaelissen dat te laten verzinnen, wat een krankzinnig slechte onderhandelingspositie is, gaan jullie daar zelf naar op zoek. Zoek dat stukje drama achter ieder stukje streek. Duik in de archieven, lees oude kranten, haal daar alles uit waarvan je zegt: goh, dat is echt bijzonder. Couleur locale doet de rest. En dat is dan je boek. Zo simpel is het. De ‘slow novel’ is geen commerciële truc. Natuurlijk gaan jullie er geld mee verdienen. Bakken zelfs. Maar het is liefde voor literatuur, literatuur die lang goed blijft, kortom: duurzaam is. Dit woord, duurzaam, is wat jullie in iedere zin, in ieder persbericht, op iedere cover moeten laten terugkomen. En dat in combinatie met een beetje stoerheid… Wat je dan krijgt, is...

[ oehs en ahs, aarzelend applaus. Reinhard Amandelkern zet de computer uit, klapt laptop in, doet die in de tas ]
- Dank. Nou hoop ik dat jullie opgelet hebben, want ik moet weer naar de hoofdstad om zo’n hippe fictie-uitgeverij een smoel te geven. Enorm lastig. Jullie hoeven in feite alleen maar te beetje te herpositioneren, maar dat, dat is gewoon prostitutie in prozavorm.

INTERNATIONAL LITERATURE FESTIVAL

- Natuurlijk wil ik een rondleiding geven. Graag zelfs! Loop maar mee! Maar pas wel op, we gaan vanavond pas open en we zijn nog de laatste dingen aan het wegwerken.

- Dank je wel.

- Ja, waar te beginnen. Er gebeurt zoveel! Hier loop je bijvoorbeeld de toneeltent in. Spelen ze iedere dag een ander literair werk. Dat brengen ze terug tot tien minuten. Heel gaaf. Dat is Toon, en die speelt vanavond in De Avonden. 

- We hebben het teruggebracht tot De Avond - was voor ons genoeg. 

- Dank Toon, veel succes vanavond. Hier in zaal 2 komt morgen een balletvoorstelling gebaseerd op Het Bureau. Ik heb bij de repetities even gespiekt en ik weet dat ze echt een prachtiets van hebben gemaakt. Ah, daar komt Hanne net binnen. Hanne, heb je even? Hoe kijk jij tegen deze voorstelling aan? 

- O hoi, is dit voor televisie? Leuk. Ja, het is een experiment, zes delen Het Bureau terugbrengen naar dertig minuten dans. Ik geloof wel dat we daar aardig in zijn geslaagd. 

- Dank je wel. Veel succes morgen! Wat komt hierna ook alweer... Ach ja! De baristaopleiding! In deze tent kun je een korte cursus barista volgen bij Henrik Kalpan alias 'de baristatovenaar'. Hij toert momenteel over de hele wereld. Nu bezig met de koffiemachine te installeren. Een precies werkje. Wat ga je precies doen, Henrik? 

- O, dag Joop. Ik geef een verkorte cursus barista en we gaan dan proberen om letters in schuim op cappuccino’s te gieten. Met alle cappuccino’s komt dan de titel van een beroemd Nederlands boek tevoorschijn.

- Wat mysterieus, Henrik. Ik hoop dan op een plezierige cursusavond. 

- Dat zal wel lukken! 

- Goed. Verder. Pas op voor de bedrading. Ah, dit is De Twitterfabriek. Die staat onder leiding van twitterexpert Frans Velzehuis. Frans is nu druk bezig aan het twitteren - hij twittert zo'n drie keer per tien minuten - dus we zullen hem even niet storen. Hij gaat potentiële schrijvers leren om in 140 karakters een complete roman te twitteren. Workshop Twitteratuur. Hierzo links... en hier is een van mijn favoriete plekjes op het ILF! De Literaire Keuken! Kun je onder begeleiding van Anna Dartet, de bekende kookschrijfster, recepten uit de wereldliteratuur maken. Ik geloof dat Márquez langskomt in de recepten, Kundera, de gezusters Brontë, Hermans, Shakespeare en zelfs Stephen King. Mensen kunnen ook hun eigen scènes meebrengen. Anna, heb je even? 

- Natuurlijk, Joop. 

- Heb je al veel inschrijvingen? 

- Ja, dat verbaast me echt. Ik zit eigenlijk het hele festival al vol. Mensen vinden het zo leuk, de combinatie literatuur en koken! Ik zeg altijd: hier vind je het beste van twee werelden.

- Precies! Dank je wel, Anna. En dan hier de wielrenworkshop. Twee hometrainers zoals je ziet. Daarop kunnen mensen een wedstrijd fietsen tussen Kleber en Tim Krabbé, uit De renner. Terwijl zij fietsen zien zij op het beeld voor hen een asfaltweg in de bergen en daarop komt het hele boek langsgecuët. Speels allemaal hè. O, even bukken voor die ladder, maar hier zit ook iets bijzonders… De Spatie. Kun je even tot rust komen door te staren naar een reusachtige spatie op dat scherm. Hoi Anneke. Is het hier al klaar? 

- Dag Joop. Ja. Zo goed als. 

- Mooi. Anneke is een van onze vele vrijwilligers, zonder hen was het festival nooit mogelijk. Nou, hier dan de zaal met de slowreaders. Ik weet eerlijk gezegd niet zo goed wat daarbij te verwachten. Schijnt dat ze 24 uur gaan doen over het eerste hoofdstuk van The Great Gatsby. Maar misschien is dat plan intussen wel weer aangepast. In elk geval een stil plekje met ambientmuziek en een paar banken. En dan hier De Kleine Zaal. Daar hoor je Truus Goorvis repeteren. Truus? Truus! Ah, daar komt ze al aan. 

- Dag Joop. 

- Dag Truus. En wat ga je doen? 

- Ik ga een stuk voorlezen uit mijn gedicht De Zaagmolentrompet. Het heeft 81 coupletten, die allemaal met de letter C beginnen, heel experimenteel. 

- Ja, dat is het mooie, we houden ook oog voor de bezoekers die wat meer experiment willen. 

- Ja, zoals mijn werk, heel experimenteel. 

- Dank je, Truus. 

- Ik wil gewoon laten weten dat de experimentele lezer hier ook welkom is. 

- We begrijpen het. Dank je. We gaan weer verder. Pas op voor dit afstapje. Dit is de Grote Zaal. Daar hebben we onze klapper: een live feuilleton van zesentwintig min of meer gerenommeerde schrijvers. Ze gaan hier ter plekke een verhaal schrijven. Camera erop, korte quotes, nabesprekingen als bij een voetbalwedstrijd. Dat is pas spannend! Echt leuk joh! Nou, dat was het. Heb je nog vragen?

- Kun je ook nog ergens boeken lezen? 

- Boeken lezen zei je? Haha, de uitgeslapen journalist! Deze vraag krijgen we vaker. De suggestie is dan altijd dat we daar dan niet aan hebben gedacht...

- En hebben jullie daar dan aan gedacht?

- Eh, nou, nee. Maar als mensen hun eigen boeken en een zaklamp meenemen, dan kunnen ze wel in het parkje hiernaast gaan zitten, dat is geen probleem hoor.

MAATSCHAPPELIJKE URGENTIE

- Een roman over een Zwitserse schaapsherder?
- Prachtig verhaal van Leonie Debouckere. Vlaams talent. Schrijft heerlijk geestig.
- Hoezo zou ik dat moeten uitgeven dan?
- Nou ja, het is heerlijk geestig.

- En in de tweede plaats?

- Humanistisch en warm.

- Daar komt de lezer zijn bed niet voor uit, voor warm humanisme.

- O nee?

- Jij wel dan?

- O ja, ik wel.

- Wat ik wil weten is: wat is de maatschappelijke urgentie? Waarom moet dit verhaal er zijn? Wat zegt dit over onze maatschappij. Begrijp je?

- M-mm.

- Als het nu een roman over een vluchteling was.

- O, maar het is een verhaal over een vluchteling.

- Een vluchteling uit Zwitserland?

- Zei ik Zwitserland? Ik bedoelde Montenegro.

- Dat ligt niet eens in de buurt.

- Je kunt het op een dag rijden. Ik denk altijd aan Zwitserland als ik het over Montenegro heb, dat is iets raars van mij. Net als Tsjaad en Mali. Neeskens en Keizer. Vibrafoon en xylofoon. Turijn en...

- Goed, goed. Maar wat gebeurt er dan met die herder?

- O, hij vlucht naar Nederland samen met dertig andere Montenegrijnse herders. En ze eindigen onder de spoorbrug bij Zaltbommel. Die hele gemeente in rep en roer. Dus een heleboel van die maatschappelijke... eh...

- Urgentie.

- Ik zou zeggen: bijna alleen maar.

- Ik… Ik heb het idee dat je mij naar de mond loopt te praten.

- Ik? Zou niet durven.

- Eerlijk?

- Echt waar.

- Hoe zit het dat dan met dat andere manuscript. Die van Klaas Detaillier.

- Prachtboek!

- Je schreef dat het een liefdesverhaal was over twee giraffes.

- Twee giraffes. Juist.

- Hoe heeft dat dan maatschappelijke urgentie?

- Dat is toch evident.

- Niet voor mij.

- Het verhaal gaat over Afrikaanse boeren. Ze worden gewurgd door de marktprijs van de neoliberale markt. Ze kunnen niet rondkomen. En dan gaan ze stropen. Maar oog in oog met het giraffenstelletje krijgen ze wroeging.

- Ik zie het niet.

- Ze gaan werken als gastarbeider in eh, Dubai, worden boos over uitbuiting, komen naar Nederland, sluiten zich aan bij een rechtse partij. Daar kunnen ze zich niet aarden en ze beginnen een eigen politieke partij, veel media-aandacht en...

- Een liefdesdrama voor kinderen? Zo omschreef je dit toch in je mail?

- Het verrassende plot had ik toen nog niet gelezen.

- Klinkt interessant. Ik wacht het even af. En nu het laatste manuscript. Jenny en haar duffe tante.

- Van Mariska Deurwaarder.

- Inderdaad.

- Prachtboek.

- Jij noemt alles een prachtboek.

- Nee hoor. Alleen prachtboeken.

- In de synopsis zei je dat Jenny een meisje van vijftien is, houdt van paarden. Ze gaat op vakantie naar Overijssel om daar bij haar tante allerlei avonturen te beleven. Hoogtepunt is de buurjongen, Simon, die ze haar eerste kus geeft. Sorry, maar hier zie ik echt niets maatschappelijk relevants in.

- Nou eh, dat is verkeerd gedacht. Er is zeker sprake van maatschappelijke ur... eh, ur…

- Urgentie.

- Want je kent de rest van het verhaal niet.

- En dat is?

- Het meisje gaat in Overijssel in niqaab rondlopen om reacties uit te lokken. Ze raakt bekend als het niqaabmeisje, filmt alle reacties en wordt een Youtubesensatie. Dan krijgt ze bendes achter zich aan, een combinatie van Marokkanen, boze pgb-gebruikers, werkloze alcoholisten, oudjes die op een wachtlijst staan en meisjes van dertien die lijden onder hun drukke agenda’s. Vervolgens wordt ze verliefd op een jongen die het hele jaar uit boosheid gekleed gaat als Zwarte Piet, dat is die Simon dus, maar die blijkt bij de maffia te werken, ontdekt ze als er een voetbalwedstrijd vanwege weddenschappen is gematchfixt en hij de uitslag al wist. Er is sprake van een lerarentekort en als de jongen zegt dat hij docent wiskunde wil worden, wordt vrede getekend door alle partijen en krijgt zij haar eigen talkshow, tijdens welke ze altijd begint met het tonen van een islamgevoelige prent. Ten slotte heeft ze genoeg geld, begint ze een eigen uitgeverij en geeft ze alleen nog maar maatschappelijk urgente verhalen uit, want daar is ze dol op.

- Hier zegt de tagline: De allerzoetste kinderfantasie die je je maar kunt indenken.

- O, dat is ook zo. Maatschappelijk urgent én commercieel een schot in de roos.

- Hmm… Die twee dingen hoor ik graag. Ze mogen blij zijn dat jij hun literair agent bent.

- O dat zijn ze ook en ze betalen er goed voor.

DE MODERNE CENSOR

- Dus jullie nieuwe boek heet De papegaaiendoder?

- Ja, 378 bladzijden. Prachtige roman, speelt zich deels af in Rotterdam, Guinee-Bissau en Australië. Ontroerend werk waarin iemand vlucht voor zijn verleden. Zeer virtuoos schrijver, Tjark Koeldrop, pas 27 jaar. Het staat ook op de cover, kijk maar: zeer virtuoos en pas 27 jaar. Commercieel voor ons een big deal.

- Maar die papegaai?

- Wat is er met die papegaai?

- Op pagina 116 draait hij zijn papegaai de nek om.

- Eh… ja… symbolisch voor zijn razernij.

- Wat zal de dierenbescherming daarvan vinden?

- Geen idee.

- Al die mensen wiens papegaai is gestorven afgelopen jaar.

- Ik dacht eh...

- Laat hem maar papieren vliegtuigjes vouwen in plaats van papegaaien de nek omdraaien.

- Goed eh, ik eh, noteer het.

- En dan die seksscène.

- Die op pagina 209? Of op pagina 55?

- Beide.

- Ah...

- Dat zijn geen vrouwvriendelijke seksscènes.

- Het is misschien wat wild eh...

- Die man besteedt geen enkele aandacht aan haar lichaam.

- Eh…

- Hij kan op zijn minst haar voeten masseren.

- Een idee…

- Nee, het moet weer vlug en rauw. ‘Pompen’ staat hier zelfs. Ik ervoer dat al als kwetsend en ik ben niet eens een vrouw.

- Ik eh, zal het noteren.

- En dat dat feest. Pagina 167 tot en met 182.

- Ja?

- Helemaal herschrijven. Voldoet niet aan onze regel dat de karakters een waarheidsgetrouwe afspiegeling van de maatschappij moeten zijn. De percentages zijn te downloaden vanaf onze website en dat wist uw schrijver ook wel. Ik heb geteld dat er zeventien blanke mannen aanwezig zijn, drie niet-blanke mannen en zes vrouwen. En uiteraard hebben die laatste groepen maar een marginale rol. Een van die vrouwen zegt zelfs op een gegeven moment: ‘Zijn er nog koekjes?’ Walgelijk. Banaal. Ze zijn bovendien fitter dan mannen, dat is wetenschappelijk bewezen. En dat is nog niet alles.

- Nog niet alles?

- Het verhaal speelt zich af in Australië. Weet je hoeveel aboriginals er zijn in Australië?

- Ik eh, heb ze niet geteld.

- 200.000.

- Oh, eh...

- Ik heb het omgerekend; er moeten nog minstens zeven aboriginals in het verhaal verwerkt worden. Ik zal het sowieso op de lijst laten zetten om door het Comité van Literaire Aboriginals te laten beoordelen of het wel waarheidsgetrouw is. Daar zal ik ook het Comité van Literaire Vrouwen aan toevoegen want de schrijver is uiteraard een man en die kan nou eenmaal niet weten hoe kwetsend sommige dingen zijn voor een vrouw. En er zijn vaker dingen kwetsend dan je wel beseft. Vrouwelijke schrijvers zijn wel bewust van het kwetsen nog voor een letter op papier hebben gezet. De mannen die zij schetsen zijn vaak zwak en hyperromantisch, maar dat is ook hoe mannen in het echt zijn. Heel realistisch. Ik ben zelf een man dus ik kan het weten. We hoeven daarom ook geen comité voor mannen in te schakelen. Misschien neem ik nog contact op met het Afrikaanse Schrijverscomité maar daar moet ik nog over nadenken.

- De scène op de parkeerplaats mag wel?

- Dat auto-ongeluk is enorm kwetsend voor mensen die dit jaar een auto-ongeluk hebben meegemaakt. Vreselijk, je hebt geen idee. Twee jaar geleden ben ik nog een dierbare kwijtgeraakt. Iemand anders die ik ken mist een oog na een ongeluk. Vreselijk om dat dan in een roman te lezen, die je toch voor je ontspanning leest. Het lijkt desalniettemin wel functioneel voor het verhaal dus ik zie dat door de vingers.

- Gelukkig.

- Dat incident in dat Vietnamese restaurant daarentegen moet weg.

- O?

- Die keukens zijn schoon en hygiënisch. Rapporten van de NVWA geven nergens aan dat het tegendeel waar zou zijn. Als wij er niet waren, zou dat allemaal maar zo in die boeken komen, en dus in de hersenen van lezers. Daarom ben ik zo trots op de uitgaven van onze Correcte Bibliotheek. Max Havelaar; Turks Fruit (Perziken in Blik is onze titel); De Donkere Kamer van Damocles met een Syrische vluchteling in de rol van Osewoudt; Wij, Jan en Jana Cremer, noem ze maar op. Ons streven is om alle vooroordelen te verwijderen uit de literatuur, alles te herschrijven en herpubliceren, hoewel dat zal nog wel een klus worden. Maar iemand moet het doen.

- En eh, die passage over de bijeenkomst van de arme schrijvers?

- Schrappen. Niet realistisch. De meeste schrijvers vandaag de dag rijden rond in Alfa Romeo’s.